Pascal Smet had afgezegd, trouwens. En er was geen vertegenwoordiging van de minister.

De studenten hadden een project rond muzische vorming. Als u niet thuis bent in het basisschoolgebeuren: dit is muzische vorming. Ze werken in het project op eigen niveau, wat zoveel wil zeggen als niet naar de kinderen, maar gewoon voor zichzelf. Ons project is een vreselijk fijn project en is na jarenlang sleutelen heel schoon uitgegroeid: ze gaan naar een museum, krijgen een voorwerp aangeboden, gaan van daaruit brainstormen en dan in verschillende muzische domeinen rond dat voorwerp werken.
Mijn deel was media, want dat is mijn vak. En in de workshop deed ik dingen met kodaks. Heel basis: kijken, proberen om een gevoel te vatten, zonder een toneeltje op te zetten, beetje prutsen met kadreren en perspectief. Telkens een kleine opdracht, en dan de resultaten bespreken.

Bij de bespreking en bij het nemen van de foto’s zelf viel het me op hoe weinig sommige studenten kijken. Iedere keer als ik zei: mooi beeld, maar dit of dat zou het nog beter maken, bleek ik de eerste te zijn die iets opmerkte. Als ik het zei, dan zagen ze het. Maar daarvoor hadden ze enkel een soort globaal beeld.
Ik zit daar al een paar dagen over te denken, en ik geloof dat ik zelf behoorlijk wat details zie, overal. Ik merk kleine dingen op, langs de kant van de weg. Beelden als ik ergens passeer. Ontroerende dingen, grappige dingen, situaties. Ik kijk heel bewust, merkte ik, eens ik erop begon te letten. Registreer, sla op voor later, zie veel schoonheid en overal verhalen. Hetzelfde als wat ik in de foto’s zag. En nu vraag ik mij af of dat met leeftijd of met karakter te maken heeft. Wat denkt ge? Kijkt ge bewuster naar de wereld met ouder worden? Of is dat gewoon afhankelijk van mens tot mens?

Dit jaar was ik ambitieuzer. Na uitgebreide argumentatie en het achteloos laten rondslingeren van heel veel krantenartikels terzake kregen de collega’s en ik het voor elkaar dat er iPads werden aangekocht. Vijf! Want de mogelijkheden voor de basisschool: immens. De toegankelijkheid van die dingen is zo fantastisch dat zelfs hele jonge kinderen er onmiddellijk mee overweg kunnen.
En dus zit ik nu al een paar maand te prutsen en te experimenteren. En apps te installeren, toepassingen te bedenken, dingen weer weg te gooien. Een presentatie maken, beeldmateriaal verzamelen, structureren. Vreselijk veel werk, eigenlijk, maar ik doe het natuurlijk mijn eigen aan.

En morgen geef ik dus mijn les. Vier uur op de iPad, met een groep derdejaars die media uitdiepen. Duimt allemaal maar mee dat ze het tof vinden….

(oh, en dat andere nieuwe? Media, maar dan de muzische/kunstbelevingskant van de zaak. Binnen twee weken. Experts video-art mogen zich altijd melden in de commentaren.)

Zij was aanleiding, met een commentaar dat eigenlijk over iets anders ging. Zoek uwe zen, jong, zei ze. En ik realiseerde me dat mijn zen en ik precies de laatste vier jaar van dikke vrienden naar verre kennissen zijn gegaan. Schokkend, eigenlijk. Het is alsof ik de laatste jaren mezelf constant voorbijhol, om het met een cliché als een dikke duitser te zeggen. En waar een hels ritme en chronisch tijdstekort vroeger nog exemplarisch waren voor een boeiend leven met veel prikkels, voelde het alsof spanningshoofdpijn en gejaagdheid een stuk van mijzelf waren geworden.

En dus zocht en vond ik mijn zen. In mijn kleine. De allesopeisende peuter werd zo halverwege de zomer de reden dat ik het gewoon opgaf. Ik begon opeens mijn dagen zonder verwachtingen, zonder to do lijstjes. Ik stapte in mijn auto en reed naar zee als ik daar zin in had. Ik scharrelde een hele dag rond met de dochter in huis, als mijn stemming daarop stond. En opeens kreeg ik meer gedaan dan anders, en was ik ‘s avonds content over kleine verwezenlijkingen. Ik gaf mezelf pluimen als ik tegen de avond al één keer mijn mail had opengedaan die dag, bijvoorbeeld. Of als ik de was had opgevouwen. Dikke duim voor mezelf.

Met het nieuwe academiejaar in het vooruitzicht werd ik wat angstig. Dat ik mijn zen weer moest afstaan, net nu we onze vriendschapsband zo hadden hernieuwd. En dus dacht ik na over verandering. Het vorige jaar was slopend. Emotioneel was ik begin juli een leeg vat, want het was echt niet fijn geëindigd, en ik was daar kapot van. Opeens had ik de weerslag van jarenlang keihard werken, perfectionisme en constante onzekerheid. Dat ik het allemaal niet zo goed meer wist, eigenlijk.

En dus begon ik dit jaar met een schone lei. Met een leeg hoofd, gulzig maar zorgvuldig wakend over grenzen. Praktisch, in bijvoorbeeld een aparte mailbox en niet opstapelen, maar ook emotioneel. Ik besloot mezelf af te sluiten als ik dat nodig had, en bewuster te genieten van fijne momenten.

En zo komt het dus dat ik vandaag een slopende vergaderweek — met verschillende keren een duidelijk “howla, maakt u niet druk, het is maar een vergadering” tegen mezelf roepend in mijn hoofd — afsloot met een vakgroep vol gelach, en daar veel deugd van had.

Mijn zen, die is er nog altijd. Volgende week komen de studenten, en ik ben er klaar voor.

Maar! Door daarover na te denken, dacht ik toch ook aan dit.

Tien jaar geleden werkte ik op de fabriek. Ik deed er dingen met ABAP en SAP, en ik had geen internettoegang. Probeert u vandaag maar eens uit te leggen aan een weldenkend mens dat iemand die programma’s schrijft (op computers!) niet op internet mag. Geen online help, geen google, geen niks te nada. Wij moesten alles uit ons eigen hoofd halen. Of uit een gedrukte handleiding. Of we vroegen aan Pieter hoe het moest, in mijn geval.

Maar geen interwebs dus. Tien jaar geleden was dat zo, daar op de fabriek. En dat kwam …wait for it… omdat ik geen universitair diploma heb, en ik die verantwoordelijkheid niet aankon volgens de procedures. Daarom kreeg ik geen internetpaswoord. En ik stelde me daar niet eens heel veel vragen bij.

Ik sleet mijn dagen in een grijsgroen bureau, met uitzicht op de Kennedybaan. Gemiddeld twee keer per week gebeurde er een ongeluk op het kruispunt, mooi in het zicht. Dat was zowat het spannendste dat daar gebeurde op de fabriek, sociale onlusten en collectieve uitstapjes naar het koffiemachien niet meegerekend.

Ik deelde het grijsgroene bureau met M., die net als ik graag over eten praatte. Hij legde me uit hoe ik langoustines moest klaarmaken. Ik vertelde dan over salades en pasta die ik had gemaakt dat weekend, en zo ging er alweer een dag voorbij. Hij had overigens wel een universitair diploma en daarom dus ook een paswoord. Dat hij aan mij doorgaf, want zo ging dat tien jaar geleden op de fabriek.

M. mocht trouwens parkeren dicht bij het gebouw. Net als alle andere mensen met zijn diploma. Mijn parkeerplaats lang een eind verder. Ook als ik om half acht al op kantoor was, en de hele parking vrij was, dan moest ik nog vijf minuten stappen, omdat ik anders problemen had met de bewaking. Dan kwamen die op mij toegestapt, daar in de ochtendschemering, en vroegen streng of ik wel een A-klasse was. Als ik mijn hoofd schudde, dan moest ik mijn auto verzetten en door de regen naar het gebouw stappen. En ik had nooit een paraplu bij.

Ik had daar meer verlof dan dat ik nu heb, en mocht die dagen vrij kiezen ook. Ik moest er minder hard werken. Ik had een vast contract, mocht er vast blijven tot aan mijn pensioen. En ik verdiende er toen als starter al meer dan nu na zeven jaar onderwijs.

Geen haar op mijn hoofd dat ooit zou overwegen terug te keren.

De laatste spreker, Piet Van Avermaet, sloot af met dit filmpje. En de woorden: het ligt in jullie handen.

Na afloop gaven de studenten een daverend applaus, en ik, sentimental fool i am, had een krop in mijn keel en een grote grijns op mijn gezicht.
Middagen zoals deze zijn waarom ik dit werk doe, denk ik.

Ze woont om mijn hoek, hier in de Brugse Poort, en ze is hoogstpersoonlijk de oorzaak geweest van het wegsmelten van mijn allerlaatste vooroordelen. Ze heeft op de buurtschool gezeten indertijd, natuurlijk. “Veel anderstaligen hoor” zegt ze daarover. Als je je ogen sluit, hoor je haar anderstalig zijn nauwelijks. Ik ken haar uit het meisjeshuis, lang geleden, toen ze gigantisch puberde en ik study-coaching deed daar. Veel later zat ze drie jaar lang bij mij in de klas, op de Hogeschool Gent, leraar kleuteronderwijs. Ze is afgestudeerd zonder problemen. Nu gaat ze elke dag naar Antwerpen, waar ze taalleerkracht is voor anderstalige kindjes.

Ze is een succesverhaal, en ze beseft het zelf nauwelijks. Ze is ook één van de redenen waarom ik zonder twijfelen mijn dochter om de hoek, in de buurtschool, heb ingeschreven. Onbezorgd. Waarom zou ik ook zorgen hebben? Het is een goede school, ik geloof in de methode en het is vlakbij. En wij wonen hier, in onze multi-culturele wijk met al zijn problemen en geneugten, dus wat zou ik mijn dochter elders in een gouden kooi stoppen? Dat er dit jaar voorrang was van inschrijven voor niet-GOK-kindjes werd hier thuis op gejuich onthaald, want daardoor hadden we meer kans dat de dochter binnen zou geraken. Het was een kennis die zei: “oei, dat betekent toch dat er sowieso té veel GOK-kindjes zitten, niet?” Ik had er nog niet bij stilgestaan, maar inderdaad. En ook wel: et alors?

Uw kranten staan er dezer dagen vol mee: de discussie over zwarte en witte scholen, en wat we er eigenlijk mee moeten aanvangen. Er is Mieke Van Hecke, bobo van het katholiek onderwijs, die ons vertelt dat het GOK-beleid heeft gefaald en dat we het misschien maar moeten opgeven. Er zijn de Nederlanders die de strijd staken en niet langer voor spreiding in het onderwijs gaan, maar zich neerleggen bij concentratiescholen, en de stemmen of we dat hier in Vlaanderen dan ook niet moeten doen. En er is de Antwerpse schrijver Tom Naegels, die de handschoen opnam en zijn zoon naar een buurtschool stuurde, ondanks zeer weinig autochtone mede-kleuters. Elk zijn visie, elk zijn idee. En dat is bij mij niet anders. Uit wat hierboven staat kunt u waarschijnlijk mijn overtuiging al afleiden, maar ik geef u toch graag nog wat extra motivatie.

De pijlers van het onderwijs zijn leren weten, leren doen, leren samenleven en leren zijn. Het leren weten en het leren doen wordt door veel ouders van onze generatie en onze sociale achtergrond (tweeverdieners, allebei gestudeerd, financieel geen zorgen, over alles een mening) als prioritair ervaren, maar ik kan u, vanuit mijn eigen ervaring zeggen: leren weten en leren doen kunnen ze overal, onze kinders. Een kind met een achtergrond als dat van ons (zie de haakjes hierboven) vertrekt met goede papieren aan de start en heeft veel kans op slagen, eender naar welke school u het stuurt. Er zijn eindtermen namelijk, en ontwikkelingsdoelen. Er zijn inspecties en commissies die erop toezien dat die worden nageleefd. Als uw kind naar een geaccrediteerde school gaat, maak u alstublieft geen zorgen over weten en doen.
De andere twee pijlers, dat is een ander paar mouwen. Leren samenleven. Leren zijn. Het is in deze verdomd afhankelijk van wat u uw kind wilt meegeven. Wilt u uw kind leren samenleven met allemaal andere kindjes met een soortgelijke sociale achtergrond (opnieuw, zie haakjes) dan is dat uw volste recht, maar ik ben ervan overtuigd dat mijn dochter met dat soort kindjes al genoeg contact zal hebben bij vrienden en familie. Het is de rest van de samenleving die ik haar wil laten zien. Omdat een blik nooit te ruim kan zijn, en ervaringen het schoonste zijn dat ge op school kunt meekrijgen. Ik koester dan ook de stille hoop dat onze keuze haar zijn zal beïnvloeden, en dat ze door haar ervaringen zal uitgroeien tot de fijne jonge vrouw waarvan ik de kiem kan zien in de peuter die ze is.

Dit alles puur vanuit egocentrisch standpunt, dat merkt u al. Ik heb het over mijn kind, en waarom ik die keuze maak voor haar. Maar er spelen nog zaken mee, op een ander niveau. Feiten waarmee ik vertrouwd ben vanuit mijn professionele achtergrond en zaken waar ik voor kies vanuit mijn politiek-sociale overtuiging. Dat niet alle kinderen met die goede papieren van mijn dochter aan de start komen, bijvoorbeeld, en dat onderzoek heeft uitgewezen dat zulke kinderen gebaat zijn bij gemengde klasjes. Dat mijn babysit van hierboven misschien een succesverhaal is, maar dat er evenveel schrijnende verhalen van mislukking zijn, die alleen kunnen tegengegaan worden als de samenleving kiest voor ondersteuning van kansengroepen. Vanuit een fundamentele verontwaardiging over de feiten ook: dat ons onderwijssysteem nog steeds ongelijkheid in de hand werkt, en dat de verschillen te groot zijn.
Dat slagen in het onderwijs niet alleen met capaciteiten maar ook met achtergrond heeft te maken, dat doet elke keer weer pijn aan mijn leerkrachtenhart. En als ik met mijn keuze daar heel misschien een verschil kan maken, dan is dat evenveel reden als dat het voor mijn dochter het beste is.

Dit gezegd zijnde, rest mij enkel nog een pleidooi om niet op te geven. Misschien werkt het GOK-beleid niet honderd procent zoals het nu wordt gevoerd, maar laat dat alstublieft geen reden zijn om het kind met het badwater weg te gooien. Evalueer, herbekijk en stuur bij, maar om de liefde gods: weiger als beleidsmakers en als samenleving resoluut de handdoek in de ring te gooien, en bijgevolg een grote groep kinderen uit de boot te laten vallen.

En wat dat kijken naar Nederland betreft, waar men die keuze om op te geven wel heeft gemaakt: lijkt het u verstandig ons te spiegelen aan een land waar een man die het heeft over “linkse hobby’s zoals immigratie, ontwikkelingshulp, klimaatonzin in de overheidsbegroting afschaffen” zoveel in de pap te brokken heeft? Ik durf het te betwijfelen, en ik hoop u met mij.

Opiniestuk voor Het Project, en alzo daar verschenen.

Maar het ergste is dus gepasseerd en mijn leven kan zich weer hervatten. Nadat ik eens lang geslapen heb, that is. Stay tuned voor boeiende verhalen over het te dure kleed dat ik ga kopen, over mijn dochter die volgende week buiskes krijgt en over hoe ik overweeg een relatiebureau te beginnen na een uiterst succesvol gebleken manoeuver, een paar weken geleden.

Aniehoew. Ik lees dat er iets aan de hand is in Egypte? En dat we nog altijd geen regering hebben maar wel bijna een wereldrecord? En dat onze vrienden Neven nu ook onschuldige dieren dooddoen?
En met u, hoe is het eigenlijk met u?